Vervuiler betaalt, behalve op het spoor

zondag, 03 juli 2011 11:28
Afdrukken

(Bron: TC Tubantia, 30 juni 2011)

Tientallen goederentreinen rijden er per etmaal door het oosten van het land. Dat veroorzaakt flinke overlast. Er moet een heffing komen voor vervuilers, maar de Nederlandse overheid blijft in gebreke. Tegenwoordig denderen er, overdag en 's nachts, steeds meer goederentreinen uit Rotterdam en andere havens dwars door oostelijke steden en dorpen, richting Duitsland. Volgens kabinetsplannen zal hun aantal mogelijk oplopen tot 80 per etmaal. Is dit nodig?

Volgens economen is de vrije markt een goed middel om een sterke economie te krijgen. De concurrentie op de markt leidt er toe dat de beste bedrijven overblijven.
Daarbij mogen bedrijven geen subsidie krijgen, afgezien van enkele uitzonderingen zoals op het gebied van innovatie. Want door subsidies overleven niet altijd de beste maar soms juist minder gezonde bedrijven. Verder moet het principe 'de vervuiler betaalt' worden toegepast, zeker bij niet-grensoverschrijdende vervuiling (waaronder ook geluidshinder). Want alleen dan blijven de bedrijven over die ons land per saldo (dus na aftrek van de veroorzaakte schade) het meeste opleveren.
Helaas worden deze principes bij het spoorgoederenvervoer niet toegepast. Zo is de aanleg van de Betuwelijn door de overheid bekostigd. Bedrijven die een link hebben met de Rotterdamse haven krijgen zo in wezen subsidie. Verder hoeven de transporteurs niet of nauwelijks mee te betalen aan de schade van geluidsoverlast- trillingen en eventuele chemische rampen op het spoor.

Dit alles zou misschien nog mogen als er sprake was van belangrijke innovatie, maar van de oude wagons die door Hengelo stampen straalt weinig vernieuwing af.
Het argument is altijd dat dit alles de Rotterdamse haven werkgelegenheid oplevert. Maar dat is niet bijzonder relevant. De relevante vraag is welke bedrijven de meeste werkgelegenheid genereren. Of beter nog: welke bedrijven genereren, op onze toekomstige krappe arbeidsmarkt, de meeste toegevoegde waarde per werknemer?

Levert, bijvoorbeeld, belastingverlaging voor Twentse bedrijven niet meer op dan steun aan de transportsector? Gelukkig hoeven politici zulke vragen niet te beantwoorden, zolang het niet om innovatie gaat. De markt laat wel zien welke bedrijven het beste zijn - als de overheid maar een gelijk speelveld creëert. En dat betekent: geen susidies, alle bedrijven lage belastingen, en de vervuiler betaalt een heffing. Uit de opbrengst van een heffing op spoortransport kunnen onder
meer geluidsschermen en spoorwegtunnels gefinancierd worden, zodat hiervoor geen gewoon belastinggeld meer nodig is en de belastingen voor alle bedrijven buiten het spoortransport kunnen dalen. Hierdoor zal er op allerlei plaatsen in Nederland wat werkgelegenheid bijkomen. Er zal ook meer transport over water gaan, zodat schippers meer werk hebben. Natuurlijk worden de nog wel over het spoor vervoerde goederen door de heffing wat duurder (vooral in Duitsland), zodat hiervan minder geconsumeerd zal worden. Hierdoor zal de werkgelegenheid in Rotterdam wat dalen, of waarschijnlijker, wat minder snel stijgen. Per saldo gaat Nederland erop vooruit, want op een gelijk speelveld blijven vanzelf de beste bedrijven over. Maar Den Haag wil dus geen gelijk speelveld. Dat kon wel eens te maken hebben met lobbygroepen. Rotterdam heeft een sterkere lobby dan het oosten. En grote, oude bedrijven, zoals die uit de transportsector, kunnen beter lobbyen dan kleine, innovatieve bedrijven. Waarschijnlijk hebben transportmultinationals ook liever treinvervoer dan vervoer over water. Op het spoor kunnen ze hun eigen wagons voor eigen winst laten rijden, terwijl er op de rivieren veel kleine, zelfstandige schippers zijn. Zou dat niet kunnen verklaren waarom er veel minder vervoer over het water gaat dan mogelijk is?


Gelukkig heeft de Europese Commissie aangekondigd dat het principe 'de vervuiler betaalt' ook op het spoor moet gaan gelden. De transporteurs moeten dan onder meer betalen voor alle plaatselijke overlast. Prima. De commissie laat zien elementaire economische principes te begrijpen én ze te willen toepassen. Helaas spoort het Nederlandse beleid niet met dat van de Europese Commissie. Zo gaat de eerder genoemde prognose van 80 goederentreinen per etmaal, evenals alle andere prognoses waarop de kabinetsplannen voor het spoor gebaseerd zijn, er juist van uit dat er geen heffing voor vervuilers komt. Waarom voert Den Haag zulk slecht beleid? Zijn lobbygroepen zo belangrijk?

door: Tjalle van der Burg